تلگرام
کانال ائل در تلگرام
دنبال کنید

تحلیل اختصاصی ائل:

جنگ قدرت در میان احزاب کردستان عراق پس از بارزانی/ حکومت اقلیم کردستان پس از بارزانی چه تغییراتی خواهد کرد؟

تحولات اخیر در کردستان عراق باعث شد مسعود بارزانی به‌جای آنکه به نخستین رهبر کشوری به نام کردستان تبدیل شود به رئیس ناکام آن بدل شد. کناره‌گیری بارزانی از قدرت باعث شده است که هم آتش رقابت در درون حزب دموکرات شعله‌ور شود و هم دیگر احزاب کردی برای به دست آوردن سهم بیشتری از قدرت به رقابت با حزب دمکرات بپردازند.

جنگ قدرت در میان احزاب کردستان عراق پس از بارزانی/ حکومت اقلیم کردستان پس از بارزانی چه تغییراتی خواهد کرد؟

یادداشت اختصاصی ائل / حمید قدسی آذر

حکومت اقلیم کردستان عراق پس از برگزاری رفراندوم توان سختی پس داد و اکنون با بحران جدیدی در سیاست داخلی خود مواجه است. این وضعیت حتی بحرانی‌تر از سال 1975 برای کردها است، لازم به ذکر است که در آن سال قطع حمایت آمریکا و ایران از کردهای عراق، آن‌ها را با بحران سختی مواجه کرده بود.

اقلیم کردستان پس از برگزاری رفراندوم نه‌تنها زیر فشار شدید سیاسی، اقتصادی و نظامی قرار گرفت بلکه مناطق مورد مناقشه با عراق را هم به بغداد تسلیم کرد و مسعود بارزانی را با سقوط مواجه کرد.

پس از فرار نیروهای پیشمرگه از کرکوک، فشارهای سیاسی و مردمی علیه رئیس اقلیم کردستان عراق تشدید شد و همین مسئله مسعود بارزانی را مجبور کرد در نامه‌ای به مجلس اقلیم کردستان عدم تمدید دوره ریاستش را درخواست کند و از یکم نوامبر به‌صورت رسمی قدرت را واگذار کرد.

مسعود بارزانی باوجود اینکه دوره ریاستش در سال 2013 به پایان رسیده بود، اجازه نداد انتخابات برگزار شود و مدت ریاستش را دو بار و هر بار به مدت دو سال تمدید کرد. بارزانی قصد داشت پس از برگزاری رفراندوم جدایی از عراق، انتخابات اقلیم کردستان را در ماه نوامبر برگزار کند اما به دلیل حمله عراق به مناطق مورد مناقشه و از دست دادن آن مناطق، انتخابات را به مدت هشت ماه به تعویق انداخت.

پس از کناره‌گیری بارزانی، قدرت ریاست اقلیم کردستان بین دولت منطقه‌ای، پارلمان و سیستم قضایی تقسیم شد و مقام ریاست اقلیم به حالت انجماد قرار گرفت.

کناره‌گیری بارزانی از قدرت باعث شده است که هم آتش رقابت در درون حزب دموکرات شعله‌ور شود و هم دیگر احزاب کردی برای به دست آوردن سهم بیشتری از قدرت به رقابت با حزب دمکرات بپردازند.

حزب دمکرات علاوه بر اینکه در درون حزب با اختلافات شدیدی مواجه است، با حزب اتحادیه میهنی و حزب گوران بر سر ریاست بر اقلیم درگیر است.

جنگ میراث در حزب دموکرات: مسرور و نچیروان در مقابل هم

تحولات اخیر در کردستان عراق باعث شد مسعود بارزانی به‌جای آنکه به نخستین رهبر کشوری به نام کردستان تبدیل شود به رئیس ناکام آن بدل شد. اما با این وجود مسعود بارزانی میراث‌دار  پدرش ملامصطفی بارزانی رهبر جنبش ملی‌گرای کرد در عراق و نخستین رهبر حزب دموکرات کردستان است. کناره‌گیری بارزانی از قدرت اختلافات خانوادگی برای جانشینی وی را عمیق‌تر کرده است.

دو نفر از خاندان بارزانی که برای جانشینی مسعود بارزانی در رقابت شدید با یکدیگر قرار دارند، مسرور و نچیروان است. مسرور فرزند مسعود بارزانی و نچیروان برادرزاده و در عین حال داماد وی است.

نچیروان به مانند پدرش ادریس بارزانی به مبارزه از طریق کانال‌های دیپلماتیک و سیاسی معتقد است و به مدت 15 سال عهده‌دار سمت نخست‌وزیری اقلیم کردستان بوده است.

مسرور نیز به مانند پدرش مسعود بارزانی با ریاست بر سازمان اطلاعات حزب دموکرات روزبه‌روز قدرت خود را افزایش داده و تلاش می‌کند به قدرتمندترین فرد در خاندان بارزانی تبدیل شود. مسرور در عین حال با ریاست بر شورای امنیت ملی کردستان به‌عنوان مهره تأثیرگذار در اقلیم کردستان شناخته می‌شود.

ادریس بارزانی پدر نچیروان پس از مرگ ملامصطفی بارزانی ابتدا به ریاست حزب دموکرات رسید، سپس این ریاست را به دست برادرش مسعود از دست داد و در سال ۱۳۶۵ در سیلوانای ارومیه به طرز مشکوکی کشته شد و در رسانه‌ها اعلام کردند که وی سکته قلبی کرده است.

نچیروان پس از مرگ پدرش فعالیت خود را به‌عنوان رئیس دفتر سیاسی حزب دموکرات آغاز کرد تا بتواند مراحل رشد سیاسی را بپیماید و برای گرفتن حق پدرش مصمم بود. علاقه زائدالوصف نچیروان به پدرش سبب ادامه این مسلک شده است و وی هنوز اتاق‌های کاری و شخصی خود را مزین به عکس پدرش کرده و حتی نام فرزند بزرگ خود را نیز ادریس گذاشته است.

در حالی که نچیروان با تأسیس شبکه تلویزیونی روداو (Rudaw) تلاش می‌کرد پایه‌های قدرت خود را تحکیم کند، مسرور نیز شبکه تلویزیونی کردستان 24 (K24)  را در مقابل نچیروان تأسیس کرد. جنگ قدرت نچیروان و مسرور در شبکه‌های تلویزیونی آن‌ها نیز نمایان می‌شد.

هر دو بارزانی دارای نقاط ضعف و نقاط قدرت برای دستیابی به ریاست اقلیم کردستان برخوردارند. مسرور دارای نفوذ و قدرت در میان نیروهای مسلح است و نچیروان دارای روابط گسترده با قدرت‌های جهانی و همسایگان اقلیم کردستان است.

نچیروان علاوه بر اینکه دارای روابط ویژه با دولتمردان حزب حاکم عدالت و توسعه در ترکیه است، شخصی است که از میان حزب دموکرات کردستان بهترین روابط با ایران را دارد. وی به زبان فارسی مسلط است و دانش‌آموخته رشته علوم سیاسی در دانشگاه تهران است.

نچیروان در زمان برگزاری رفراندوم استقلال اقلیم کردستان عراق باوجود اینکه به‌صورت زبانی از رفراندوم حمایت می‌کرد اما با اعلام اینکه برگزاری این رفراندوم خطرناک است، جایگاه خود را در میان دولتمردان بغداد، تهران، آنکارا و واشنگتن حفظ کرد. در مقابل مسرور با حمایت مصرانه از برگزاری رفراندوم جایگاه خود را در میان این دولت‌ها از دست داد.

نچیروان  در زمان اوج اختلافات حزب دموکرات با حزب اتحادیه میهنی توانسته بود روابط خوب خود با جلال طالبانی را حفظ کند.

در دعوای حزب دموکرات و حزب گوران، نچیروان تا جایی که می‌توانست کنار کشید و خود را در این منازعه خرج نکرد.

مسرور نتوانسته است روابط سازنده‌ای با احزاب کردی داشته باشد و همین مسئله باعث می‌شود در صورت ائتلاف احزاب کردی، نچیروان جایگاه بالاتری نسبت به مسرور داشته باشد.

نچیروان در سایه مقام نخست‌وزیری خود، توانست بسیاری از سرمایه‌داران، سیاستمداران حزب، پیشمرگه و اعضای خاندان بارزانی را به سمت خود بکشاند.

در مقابل مسرور علاوه بر قدرت نظامی، با جمع‌آوری قدرت و ثروت اقتصادی این توانایی را دارد که نچیروان را در میان افکار عمومی کردستان منزوی کند. این مزیت همواره به‌عنوان یکی از مهم‌ترین سلاح مسرور به حساب می‌آید.

در میان این دعوای خانوادگی بین نچیروان و مسرور در هر ابعادی هم که باشد، یک فاکتور مهم وجود دارد و آن هم وجود شخص مسعود بارزانی است.

تا زمانی که مسعود بارزانی زنده است، هیچ‌کدام از آن‌ها به تنهایی نخواهد توانست به قدرت برسند و مسعود بارزانی برای حفظ بقای حزب و خاندان، قدرت را میان پسر و برادرزاده‌اش تقسیم خواهد کرد.

ایجاد توازن قدرت در حزب اتحادیه میهنی توسط پاول طالبانی

پس از مرگ جلال طالبانی در حزب اتحادیه میهنی کردستان دوره گذار آغار شده است.

جنگ قدرت میان خاندان طالبانی و دیگر اعضای حزب اتحادیه میهنی برای تصاحب قدرت در این حزب، پس از تسلیم کرکوک به بغداد و اتهام خیانت به خاندان طالبانی وارد فاز جدیدی شده است.

در داخل حزب اتحادیه میهنی، خاندان طالبانی با کسرت رسول (معاون بارزانی) و نجم‌الدین کریم (استاندار سابق کرکوک) که از طریق پیشمرگه‌های منسوب به خود قدرتمند شده‌اند اختلافات شدیدی پیدا کرده است.

در حالی که کسرت رسول و نجم‌الدین کریم به‌عنوان اعضای حزب اتحادیه میهنی با مسعود بارزانی برای برگزاری رفراندوم همراه شده بودند، پاول طالبانی زمان برگزاری این رفراندوم را نامناسب دانسته بود و خواستار آغاز مذاکرات با بغداد بود.

در این دوره پر فراز و نشیب، قباد پسر کوچک جلال طالبانی به‌عنوان معاون نخست‌وزیر اقلیم کردستان فعالیت می‌کرد و نمی‌توانست موضع صریحی علیه حزب دموکرات اتخاذ کند، به همین خاطر پاول طالبانی تنها کسی بود که تلاش می‌کرد تا جای خالی پدرش را پر کند.

برادرزاده‌های جلال طالبانی از عناصر پشت پرده و تأثیرگذار در حزب اتحادیه میهنی محسوب می‌شوند.  لاهور شیخ جنگی رئیس نیروهای ضد ترور اتحادیه میهنی و آراس شیخ جنگی فرمانده پیشمرگه‌های این حزب هستند.

پس از حوادث کرکوک که پاول طالبانی متهم به توافق با بغداد و تسلیم این شهر به حکومت مرکزی شده بود، با لاهور شیخ جنگی و آراس شیخ جنگی متحد شد تا بتواند از قدرت خاندان طالبانی در حزب اتحادیه میهنی محافظت کند.

البته هیرو احمد همسر جلال طالبانی با وجود مشکلات سلامتی، هنوز هم به‌عنوان یکی از فاکتورهای مهم قدرت در حزب اتحادیه میهنی محسوب می‌شود.

جنبش گوران پنجره جدیدی در سیاست اقلیم کردستان گشوده است

حزب جنبش تغییر (گوران) پس از مرگ رهبر کاریزماتیک خود نوشیروان مصطفی در اردیبهشت امسال، با رهبری عمر سیدعلی دوران جدیدی را آغاز کرد.

نوشیروان مصطفی  در سال ۱۹۷۴ در جنگ اول کردها و عراق به‌عنوان پیشمرگ شرکت داشت و در سال ۱۹۷۶ به همراه جلال طالبانی حزب اتحادیه میهنی را تأسیس کرد و جناح چپ این حزب را نمایندگی می‌کرد. وی در طول عمر خود به دور از فساد زندگی کرده است، به همین خاطر از محبوبیت بالایی در زادگاهش سلیمانیه برخوردار است.

نوشیروان مصطفی در سال ۲۰۰۶ در اعتراض به آنچه فساد اصلاح‌ناپذیر در حزب اتحادیه میهنی خوانده می‌شد، حزب گوران را تأسیس کرد. حزب گوران در انتخابات پارلمان کردستان در سال ۲۰۰۹ با کسب ۲۴٪ آراء در کردستان و ۲۵ کرسی از ۱۱۱ کرسی پارلمان کردستان، پنجره جدیدی در سیاست اقلیم کردستان گشود. این حزب عبور از حاکمیت طایفه‌ای و پایان بخشیدن به سلطه مدیریتی بارزانی‌ها و طالبانی‌ها را دنبال می‌کند و خواهان انتخابات آزاد‌ است.

پس از استعفای مسعود بارزانی، رهبران حزب گوران تلاش می‌کنند تا منصب ریاست اقلیم کردستان را لغو کنند. آن‌ها معتقدند تصمیمات یک‌جانبه از سوی مسعود بارزانی مشکلات متعددی برای اقلیم کردستان به وجود آورده که بارزترین آن‌ها بحران فعلی با بغداد است. آن‌ها تأکید می‌کنند که دیگر نمی‌خواهیم تجربه گذشته، با سیطره رئیس منطقه کردستان بر تصمیمات و تعطیل کردن پارلمان تکرار شود.

حکومت اقلیم کردستان پس از مسعود بارزانی چه تغییراتی خواهد کرد؟

با وجود اینکه احزاب اپوزیسیون، مستقل‌ها و جبهه جدید برهم صالح نخست‌وزیر سابق اقلیم کردستان برای کمک به حل بحران‌های سیاسی و اقتصادی اقلیم کردستان خواستار تشکیل دولت نجات ملی شده‌اند. اما حتی با وجود ترک مسعود بارزانی از دفتر ریاست اقلیم کردستان، دلیلی وجود ندارد که انتظار داشته باشیم خاندان بارزانی که حزب دموکرات را اداره می‌کنند حداقل در کوتاه‌مدت کنار بروند. حزب دموکرات ریشه‌های نهادینه شده از دهه 1940 در عراق دارد و خاندان بارزانی دارای شبکه حامی عمیق است. مسعود بارزانی همچنان بر شورای رهبری سیاسی تأثیر خواهد گذاشت و مسرور بارزانی پسرش همچنان مسئولیت ساختار امنیتی حزبش را خواهد داشت و نچیروان بارزانی برادرزاده‌اش نخست‌وزیر باقی خواهد ماند.

با همه این تفاسیر، ویژگی‌های اصلی اقلیم کردستان همچنان بدون تغییر باقی خواهد ماند. اقلیم کردستان همچنان محصور در خشکی، از نظر اقتصادی وابسته به عراق، ترکیه و ایران خواهد بود و از نظر سیاسی دچار تفرقه خواهد بود. این ضعف‌ها هم‌زمان با قدرتمندتر شدن اهرم‌های دولت مرکزی عراق و افزایش اعتبار دولت فدرال در سراسر کشور و منطقه و نیز افزایش احساس ناسیونالیسم عراقی شدیدتر خواهد شد.

تحت این شرایط، اقلیم کردستان برای حفظ بقا همانند گذشته، چاره‌ای جز مذاکره با بغداد و کشورهای منطقه ندارد. تفاوت این است که اقلیم کردستان این بار مجبور است از موضع ضعف و نه قدرت با بغداد معامله کند.

با دوستان خود به اشتراک بگذارید

https://goo.gl/Yo5pfh
*** Section News End AdSense ***
*** Section AdSense ***